Trong cuộc họp báo trưa ngày 15-4-2015, Cha Lombardi, Giám đốc Phòng báo chí Tòa Thánh, đã trả lời câu hỏi về phản ứng của Thổ Nhĩ Kỳ đối với những lời ĐTC Phanxicô gọi đích danh cuộc tàn sát 1,5 triệu người Armeni cách đây 100 năm là ”cuộc diệt chủng đầu tiên trong thế kỷ 20”.
Lm. Giuse Trần Đức Anh, OP.
ANKARA. Chiều ngày 12-4-2015, chính phủ Thổ nhĩ kỳ đã triệu hồi đại sứ cạnh Tòa Thánh để ”tham khảo ý kiến” cũng là để phản đối việc ĐTC dùng từ ”diệt chủng” để gọi cuộc tàn sát gần 1 triệu rưỡi người Arméni do Đế quốc Ottoman Thổ Nhĩ kỳ gây ra cách đây 100 năm.
Đầu thánh lễ sáng chúa nhật 12-4-2015 tại Đền thờ Thánh Phêrô để tưởng niệm 100 năm cuộc tàn sát người Arméni, ĐTC Phanxicô đã lấy lại thành ngữ của Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô 2 trong tuyên ngôn chung năm 2001 với Đức Thượng Phụ Karekin II của Giáo Hội Arméni Tông Truyền, gọi vụ sát hại mà dân tộc Arméni phải chịu cách đây 100 năm là ”cuộc diệt chủng đầu tiên trong thế kỷ 20”, tiếp đến là các dân tộc khác: Do thái, Kampuchia, Ruanda, Burundi, Bosnia và nhiều nước khác.”
Sau việc này, Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ đã triệu Đức Sứ Thần Tòa Thánh tại Ankara, là Đức TGM Antonio Lucibello, đến để phản đối và bày tỏ sự phẫn nộ của chính phủ Thổ. Tiếp đến vào ban chiều, chính phủ nước này đã triệu hồi đại sứ Thổ cạnh Tòa Thánh là ông Kenan Gursoy.
Thủ tướng Ahmed Davutoglu của Thổ cho rằng với những lời tuyên bố về diệt chủng, ĐGH ”củng cố trào lưu kỳ thị chủng tộc ở Âu châu”, khích động sự oán thù nơi người Arméni”.
Từ lâu chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ đã dùng mọi phương thức ngoại giao để ngăn cản các nước khác gọi cuộc thảm sát người Arméni là một ”cuộc diệt chủng”.
Hồi năm ngoái, chính phủ Thổ cũng đã triệu hồi đại sứ tại Paris sau khi Pháp tuyên bố nhìn nhận cuộc diệt chủng Arméni. Nhưng ít lâu sau đó vụ này lại êm đi và Đại sứ Thổ trở lại nhiệm sở ở Paris.
Nguồn tin từ Tòa Thánh cho biết sự việc đã rõ ràng và không có thông cáo chính thức nào của Tòa Thánh về vấn đề này và hy vọng tình hình sẽ lắng dịu đi. Hồi năm 2001, chính phủ Thổ cũng đã mạnh mẽ phản đối tuyên ngôn chung của ĐGH Gioan Phaolô 2 và Đức Thượng Phụ Karekin II nói đến cuộc diệt chủng.
VATICAN. Và trong cuộc họp báo trưa ngày 15-4-2015, Cha Lombardi, Giám đốc Phòng báo chí Tòa Thánh, đã trả lời câu hỏi của một ký giả nêu lên về phản ứng của Thổ Nhĩ Kỳ đối với những lời ĐTC Phanxicô trong buổi lễ ngày 12-4-2015 gọi đích danh cuộc tàn sát 1,5 triệu người Armeni cách đây 100 năm là ”cuộc diệt chủng đầu tiên trong thế kỷ 20”. Cha nói:
”Những lời của ĐGH Phanxicô về cuộc ”diệt chủng người Arméni phải được xét trong một đường hướng rõ ràng, và trước sau như một, theo hướng đối thoại. ĐGH đã đắn đo trong bài diễn văn của Ngài và nhắc lại điều đã được ĐGH Gioan Phaolô 2 khẳng định. Chúng tôi ghi nhận phản ứng của Thổ nhĩ kỳ nhưng chúng tôi không nghĩ đây là trường hợp để tranh luận hoặc để cãi vã nhau. Bài diễn văn của ĐGH ghi nhận những gì đã xảy ra để có một thái độ thích hợp hầu đạt có một lịch sử tốt đẹp hơn trong tương lai”.
Sau những phản ứng gay gắt của thủ tướng, ngoại trưởng và đại sứ của Thổ nhĩ kỳ cạnh Tòa Thánh, về bài diễn văn của ĐTC, hôm 14-4-2015, đến lượt tổng thống Recep Tayyip Erdogan của Thổ muốn ”lên lớp” cho ĐGH và nói rằng: ”Tôi muốn cảnh giác ĐGH đừng lập lại sai lầm ấy”. Ông cũng kêu gọi hãy tín nhiệm ”các sử gia để tránh nói sảng” và có một cái nhìn tốt về ”các thực tại”.
Hôm trước đó, ngoại trưởng Thổ cho rằng những lời tuyên bố của ĐGH hôm 12-4-2015 là một ”sự vu khống”, không hợp với luật pháp về từ ”diệt chủng”.
Thật ra trong diễn văn đầu thánh lễ ngày 12-4-2015, ĐTC Phanxicô đã trưng dẫn nguyên văn Tuyên ngôn chung của ĐGH Gioan Phaolô 2 và Đức Tổng thượng phụ Karekin II của Giáo Hội Arméni Tông Truyền ký kết tại Etchmiadzin ngày 27-9-2001. Tuyên ngôn này định nghĩa cuộc tàn sát 1,5 triệu người Arméni hồi năm 1915 là ”cuộc diệt chủng đầu tiên trong thế kỷ 20”, và cầu mong mở lại con đường hòa giải giữa dân tộc Thổ Nhĩ Kỳ và Arméni.
Trong bối cảnh này, cần ghi nhận rằng chính tổng thống Erdogan, tuy phê bình mạnh mẽ, nhưng đã lập lại đề nghị với Arméni thành lập một ủy ban chung gồm các sử gia để nghiên cứu văn khố của hai nước về vấn đề này.
Nghị viện Âu Châu ở Strasbourg sẽ bỏ phiếu ngày 16-4-2015 về một nghị quyết trong đó có những đoạn khẳng định rằng ”Những gì xảy ra từ 1915 đến 1917 trong Đế quốc Ottoman (Thổ Nhĩ Kỳ) gây thiệt hại cho người Arméni là một ”cuộc diệt chủng”. Chính Phủ Thổ nhĩ kỳ phải tôn trọng những cam kết của mình về việc bảo vệ gia sản văn hóa, mở các văn khố của mình và trả lẽ với quá khứ, và Thổ Nhĩ Kỳ cũng như Arméni cần phải bình thường hóa quan hệ với nhau”.
Trong dự thảo nghị quyết, các đại biểu nghị viện Âu Châu lên án mọi tội ác chống lại nhân loại và diệt chủng, đồng thời mạnh mẽ lên án mọi toan tính phủ nhận”.
Tổng thống Erdogan tuyên bố sẽ bỏ ngoài tai bất kỳ nghị quyết nào của Nghị viện Âu Châu về vấn đề ”diệt chủng” (Tổng hợp 15-4-2015)