Bộ giáo luật 1917 phân chia các dòng tu thanh hai loại chính: ordo và congregatio (Canon 488). Ordo thì có lời “khấn trọng” (vota solemnia), còn congregatio chỉ có lời “khấn đơn” (vota simplicia). Đó là nền tảng cho sự phân biệt giữa “Dòng” và “Hội dòng” khi dịch sang tiếng Việt.
Thần học online:
LỊCH SỬ VÀ THẦN HỌC VỀ ĐỜI SỐNG THÁNH HIẾN
Bài 11: Các Hội Dòng
Giảng viên: Lm. Giuse Phạm Quốc Văn, OP.
***
Đã hơn một người nêu thắc mắc: “dòng tu” và “hội dòng” khác nhau như thế nào? Câu hỏi thật hợp lý, nhưng khó mà tìm được câu trả lời chính xác. Trước hết là sự khó khăn do vấn đề dịch thuật: trong tiếng Việt, quanh đi quẩn lại, chúng ta tìm được hai từ “dòng tu – hội dòng” để chuyển dịch nhiều danh từ trong tiếng latinh: ordo, congregatio, societas, institutum, unio, fraternitas,… Một sự khó khăn nữa là cùng một danh từ trong tiếng latinh có thể mang nhiều nghĩa khác nhau theo dòng thời gian.
Bộ giáo luật 1917 phân chia các dòng tu thanh hai loại chính: ordo và congregatio (Canon 488). Ordo thì có lời “khấn trọng” (vota solemnia), còn congregatio chỉ có lời “khấn đơn” (vota simplicia). Đó là nền tảng cho sự phân biệt giữa “Dòng” và “Hội dòng” khi dịch sang tiếng Việt.
Tuy nhiên trong lịch sử, danh từ Ordo không chỉ có nghĩa là “dòng tu” mà thôi. Vào các thế kỷ đầu, Ordo có nghĩa là một đoàn ngũ, chẳng hạn như ordo virginum, ordo viduarum ordo monachorum, cũng tương tự như ngày nay trong dân luật, các bác sĩ, luật sư, ký giả cũng họp thành ordo (Pháp: ordre; Anh: order).
Một cách tương tự như vậy, danh từ Congregatio cũng mang nhiều nghĩa khác nhau:
– a) trong các Dòng đan tu (Biển-đức, Xi-tô), congregatio là một liên minh nhiều đan viện với nhau, mà chúng tôi dịch là “Chi dòng”, chẳng hạn như các đan viện Xitô ở Việt Nam họp thành một congregatio (mang thánh hiệu Thánh Gia).
– b) trong các Dòng hành khất, congregatio ám chỉ một vài tu viện liên kết với nhau (trong thời cải cách). Đôi khi congregatio được hưởng quy chế ngang hàng với một tỉnh dòng; đôi khi tiến tới việc tách rời thành một Dòng biệt lập (ngành “cải tổ” hay “nhiệm nhặt”).
– c) nhiều “Tu đoàn” ra đời vào thế kỷ XVI cũng mang tên là congregatio (hoặc congregatio saecularis, chẳng hạn như Congregazione dell=Oratorio của thánh Philippe Neri, hoặc Congrégation de la Mission của thánh Vinh-sơn Phaolô), bởi vì họ không có lời khấn trọng. Có lẽ vì thế mà bộ giáo luật 1917 đã sử dụng từ congregatio để gọi những hội dòng có lời khấn đơn[1].
Như vậy, đặc trưng của các hội dòng nói trong chương này là họ chỉ có lời khấn đơn. Vì lý do gì mà có sự phân biệt giữa “khấn trọng” và “khấn đơn”?
{youtube}ZkFG8mgrLLw|670|450{/youtube}
[1] Đó là chưa đến Congregatio được hiểu như là một cơ quan của giáo triều Rôma, được dịch là “Thánh Bộ”. Nguồn gốc của các Congregatio là các buổi họp của các hồng y để giải quyết một vấn đề nào đó, và dần dần trở thành một định chế thường trực từ khi thành lập giáo triều Rôma vào ngày 27/5/1586. Cũng nên biết là danh xưng của Bộ Tu sĩ đã được thay đổi nhiều lần, như chúng tôi đã trình bày trong bộ Giải thích Giáo luật: Dân Thiên Chúa, tập IV, trang 651-652.