HVĐM (15-11-2015) – Một cuộc hội thảo chuyên sâu trình bày và lý giải những suy tư Triết và Thần học về Lòng Thương Xót được nói đến trong Kinh Thánh cũng như qua lịch sử con người đã diễn ra vào sáng ngày 14/11/2015 tại Trung Tâm Học Vấn Đaminh
Antôn Phêrô Nguyễn
HVĐM (15-11-2015) – Một cuộc hội thảo chuyên sâu trình bày và lý giải những suy tư Triết và Thần học về Lòng Thương Xót được nói đến trong Kinh Thánh cũng như qua lịch sử con người đã diễn ra vào sáng ngày 14/11/2015 tại Trung Tâm Học Vấn Đaminh, số 90 Nguyễn Thái Sơn, Gò Vấp. Tham dự buổi hội thảo có hơn 300 linh mục và tu sĩ nam nữ thuộc nhiều Học Viện và Hội Dòng khác nhau tại Sài Gòn đến tham dự. Chương trình xuyên suốt bởi hai đề tài chính: “Các dữ kiện Triết học liên quan đến khái niệm Lòng Thương Xót” và “Lòng Thương Xót của Thiên Chúa trong Kinh Thánh và Thần học Công Giáo” được linh mục Giuse Nguyễn Trọng Viễn, OP. – Giáo sư Triết học – và linh mục Giuse Phan Tấn Thành, OP. – Giám đốc Học vụ Tỉnh Dòng Đaminh, Tiến sĩ Thần học và Giáo luật – lần lượt trình bày trong buổi hội thảo. Cuộc hội thảo được điều phối và đúc kết hài hòa cũng như đầy sâu sắc bởi linh mục Giuse Ngô Sĩ Đình, OP. – Giám đốc Trung Tâm Học Vấn Đaminh.
Cùng với Giáo Hội hoàn vũ chuẩn bị bước vào Năm Thánh đặc biệt về “Lòng Chúa Thương Xót” do Đức Thánh Cha Phanxicô khởi xướng, cuộc hội thảo được mở ra nhằm giúp các tín hữu, nhất là các bậc linh mục, tu sĩ hiểu rõ hơn, sâu sắc hơn về bản chất của Lòng Thương Xót. Đây cũng là chương trình ngoại khóa thường niên diễn ra mỗi năm, vào mỗi học kỳ của Trung Tâm Học Vấn Đaminh, nhằm giúp các thầy sinh viên Triết và Thần mở rộng suy tư trong việc nghiên cứu thánh khoa, cũng như truy tầm tri thức của nhân loại.
Khởi đi từ dòng tư tưởng của các nhà Triết học Kinh Viện, Cha Giuse Nguyễn Trọng Viễn, OP. giới thiệu với các thính giả về Lòng Thương Xót của con người được diễn tả trong mối tương quan ngã vị. Con người sống được với nhau, giúp nhau vượt qua khổ đau không chỉ bởi lòng thương hại, nhưng là bởi Lòng Thương Xót thực sự. Các Triết gia Hy Lạp một thời chủ trương lối thương hại, thấy người khác đau khổ thì khuyên lơn họ vượt qua, nhưng trong lòng mình không hề trắc ẩn. Trái lại, nhãn quan của Công Giáo lại chủ trương xa hơn, thương cảm, khuyên lơn và đến nỗi chịu đau khổ thay, để rồi đồng hành và giúp người bất hạnh vươn lên sống đúng với phẩm giá con người. Cha Giuse lưu ý rằng: “Người nghèo là thuốc thử để xem chúng ta có phải là người Kitô hữu hay không? Dù họ là ai, dù họ ra sao, mỗi khi người bất hạnh đến với mình, chúng ta chấp nhận họ trong thái độ yêu thương và đón nhận. Và vì thế, Lòng Thương Xót đòi buộc ta phải ra tay giúp đỡ”.
Vào thời cổ đại, Triết gia Schopenhauer đã chủ trương “Lòng Từ Tâm” và “Thương Xót” là nền tảng của sự công chính, mang tính tối hậu cho mọi sự vật. Tuy nhiên, giới hạn của tư tưởng này là “Lòng Thương Xót” chỉ thực hiện bằng ý chí, chứ không phải do lý trí làm chủ. Cũng thế, vào thời Mạnh Tử, “Lòng Thương Xót” được khởi nguồn từ cảm xúc, thương hại người bất hạnh. Nhà vua biết cảm xót trước nỗi đau của thiên hạ thì ắt sẽ biết cách lãnh đạo dân. Thế nhưng Thánh Tôma Aquinô lại khẳng định: cảm xúc phải được lý trí của con người đón nhận, được hướng dẫn bởi ý chí thì mới biết việc bác ái mà mình đang làm là đúng hay sai. Vì thế, khi thực hành nhiều về cảm xúc thông qua lý trí, diễn tả bởi hành động giúp đỡ tha nhân, Lòng Thương Xót sẽ thở thành nhân đức thương xót, sự thương xót đó được trọn vẹn hơn nhờ lý trí và ý chí can thiệp. Điều này cũng góp phần giải thích vì sao phải có lý trí và ý chí thì con người mới có khả năng đón nhận Thiên Chúa.
Cha Giuse cũng thừa nhận: “khi đối diện thực tế “điên rồ nghiệt ngã” của thế giới, người ta sẽ gặp khó khăn để lội ngược dòng với những trào lưu, và họ dễ dàng sa ngã theo sự cám dỗ đầy mạnh liệt”. Hay nói cách khác, “người ta chưa phạm tội chỉ vì họ chưa có điều kiện để phạm tội đấy thôi. Đặt họ vào một môi trường với sức mạnh cám dỗ đầy nghiệt ngã, họ cũng sẽ có nguy cơ khó cưỡng lại việc sa ngã như bao người”. Một Phêrô mạnh mẽ đầy xác quyết trong vườn Giệt-si-ma-ni, nhưng chẳng mấy chốc biến thành người hèn nhát tệ hại, chối Thầy mình 3 lần, chối luôn cả trước mặt một đầy tớ gái thấp kém. Thế nhưng, điều quan trọng là sau khi sa ngã, con người có dám chỗi dậy và trở về hay không? Kinh Thánh cho ta biết, Thánh Phêrô đã bừng tỉnh bởi tiếng gà gáy, ông chạy ra và òa lên khóc lóc đau đớn vì lỗi lầm của mình.
Trong phần diễn tả “Lòng Thương Xót Thiên Chúa nơi các tư tưởng Thánh Kinh và Thần học”, Cha Giuse Phan Tấn Thành, OP. giải thích cho thính giả biết nhiều ý nghĩa phong phú của từ “Thương Xót” (Misericordia). Dẫu là từ bi, nhân hậu, tình thương, trắc ẩn, lân tuất, nhân từ hay cảm động,… thì “Lòng Thương Xót” vẫn là thái độ mà ta phải có trước nỗi bất hạnh của người khác, dù người đó có là Kitô hữu hay không. Qua bài suy tư đầy tính thánh khoa của mình, Cha Giuse lần lượt giới thiệu “Lòng Thương Xót Thiên Chúa” đã thực hiện phủ đầy trong Cựu ước, từ cuộc xuất hành, qua các thánh vịnh, rồi tiếp nối qua các ngôn sứ,… “Lòng Thương Xót Thiên Chúa” còn được diễn tả đậm đà hơn trong Tân ước, lần lượt từ các sách Tin Mừng (nhất là Tin Mừng theo soạn giả Luca, được mệnh danh là Tin Mừng của Lòng Thương Xót), cho đến các thư của Thánh Phaolô. Quả thực, “Lòng Thương Xót Thiên Chúa” dành cho nhân loại là vô hạn và trải dài qua muôn thế hệ.
Hơn nữa, hiểu trong suy tư Thần học, “Lòng Thương Xót Thiên Chúa” còn được biết đến là một sự biểu lộ sức mạnh của Thiên Chúa. Nơi đó, sức mạnh của “Đấng Hay Thương Xót” không hề có nhu nhược, nhưng Ngài xót thương trong công bình và chân lý đối với nhưng ai kính sợ Ngài. Vậy nên, Giáo Hội chủ trương sống theo “Lòng Thương Xót” của Chúa nơi các Bí tích, và nhất là qua việc thực thi “Lòng Xót Thương” trong mọi hoạt động của Giáo Hội, nơi cuộc sống hằng ngày và trên mọi phương diện mục vụ. Có lẽ, điều làm nên nét độc đáo của Kitô Giáo là nhân đức thương xót, thể hiện bằng đạo yêu thương, trong tương quan ngã vị, được bộc lộ nơi bản thân và cuộc đời của mỗi người kitô hữu. Trong tương quan ngã vị ấy, Thiên Chúa đồng hành cùng con người, và con người tín thác vào Chúa trong yêu thương.
Cha Giuse Phan Tấn Thành, OP. còn nhấn mạnh thêm: Lòng Thương Xót trong Kitô Giáo không chỉ dừng lại ở việc bác ái, nhưng còn đi xa hơn nữa, là yêu mến tha nhân; đức mến bao trùm lên mọi khía cạnh, ngay cả trong tình yêu của Ba Ngôi Thiên Chúa. Điều này giúp lý giải về sự khác nhau nơi lòng từ bi của Phật giáo so với Lòng Thương Xót của Công Giáo. Tuy nhiên, nơi người Công Giáo, mến Chúa yêu người hết lòng không có nghĩa là không yêu chính mình. Ngược lại, Thiên Chúa dạy yêu người như thể yêu mình và như vậy cũng có nghĩa Ngài không cấm ta yêu bản thân mình.
Sau giờ giải lao, rất nhiều câu hỏi từ khán thính giả đặt ra cho các thuyết trình viên nhằm sáng tỏ cũng như hiểu sâu hơn những suy tư về hai đề tài nói trên. Cuộc thảo luận mỗi lúc càng sôi nổi, và lần lượt hai diễn giả cũng đã cố gắng giải đáp thỏa đáng những vấn đề được khán thính giả đặt ra.
Cuối cùng, trong phần đúc kết, linh mục Giuse Ngô Sĩ Đình, OP. dựa trên học thuyết của Thánh Tôma Aquinô về “Lòng Thương Xót trong Đức Ái”, khi nhắc đến thành quả của đức ái diễn tả bên trong lẫn bên ngoài với một ai đó thực thi Lòng Thương Xót, để tóm lược hai đề tài được thuyết trình cũng như những vấn đề được khán thính giả đặt ra.
Cha Giuse cho biết: “Lòng Thương Xót” theo Thánh Tôma Aquinô trước tiên là phải đến với người khác, chứ không phải thương xót chính mình. Thương xót sự bất hạnh là sẵn sàng tha thứ, nhưng không có nghĩa là thỏa hiệp với lỗi lầm. Mặt khác, dù không thỏa hiệp với cái xấu nơi người bất hạnh, nhưng chúng ta đến giúp họ thoát khỏi điều bất hạnh đó. Đừng ngồi để hỏi họ có bị bất hạnh hay không, nhưng hãy giúp họ thế nào để thoát khỏi bất hạnh. Trên hết, với lỗi phạm đến Chúa Thánh Thần thì “Lòng Thương Xót” khó lòng để can thiệp; bởi lòng từ bi và hay thương xót, Thiên Chúa Cha đã sai Con Một yêu dấu đến để cứu nhân loại khỏi ách thống trị tội lỗi, thì không có lý do gì ngăn cản chúng ta là những tội nhân chạy đến để đón nhận ân huệ xót thương nơi Thiên Chúa. Từ đó, chúng ta phải đón nhận người khác bằng “Lòng Thương Xót” và “Từ Tâm”, không kỳ thị biệt phái, không phân biệt nhóm người hay màu da sắc tộc, bỏ hết não trạng của ghen ghét hận thù và chia rẽ, đến với nhau trong sự tôn trọng, vì tất cả chúng ta đều là tội nhân được Thiên Chúa cứu.
Buổi hội thảo kết thúc trong niềm vui ấn tượng của mọi người, nhất là với các khán thính giả được khai mở thêm những tư tưởng phong phú của đề tài, trước thềm Năm Thánh đặc biệt “Lòng Chúa Thương Xót” mà Giáo Hội sẽ khai mở vào ngày 08/12/2015 sắp tới. Và đặc biệt, làm sao để mọi người có thể thấm nhuần và diễn tả “Lòng Thương Xót” trong năm Phụng vụ này? Đó là mong ước của tất cả mọi tâm hồn đang bừng lên khi hiểu thấu thực tại “Lòng Thương Xót Của Chúa” trải dài trên lịch sử nhân loại, qua dân tộc Israel, nơi lịch sử Giáo Hội và nhất là trong lịch sử cuộc đời của mỗi cá nhân, đã hơn một lần đón nhận ân huệ “Xót Thương Của Thiên Chúa”.
Các đề tài của hai diễn giả sẽ được đăng tải trên các trang web của Trung Tâm Học Vấn Đaminh. Kính mời quý vị đón đọc!
